نوبت به جمع عرفى و حمل مطلق بر مقيّد مىرسد ، ولى اگر متوافقان بودند به هر دو عمل مىشود مثل : فى الغنم زكات ، و فى الغنم السائمة زكات ، و ما نحن فيه من هذا القبيل . ج : رواياتى كه مشتمل بر سه امر است : 1 - عمد الصبى خطا است ، 2 - ديهء جنايت او بر عاقله است 3 - قلم از صبى برداشته شده است [ البته روايت هم در مورد صبى و هم مجنون است ولى فعلا بحث ما در صبى است . و آن روايت در متن مكاسب آمده كه بعدا توضيح مىدهيم . ] با اين مقدّمه مىگوئيم : اگرچه تا به حال از استدلال مشهور به حديث رفع قلم جواب داده و آن را ردّ مىكرديم و مىگفتيم : به جهات عديده قابل استدلال نيست ، ولى حالا مىگوئيم : به ملاحظه روايات جنايت صبى و ورود حديث رفع قلم در ذيل اين روايات ، مىتوان به آن نيز استدلال كرد . بيان مطلب : قرب الاسناد به سند خود از ابو البخترى از امام صادق از امام على عليه السّلام چنين نقل كرده « 1 » : ديوانه‌اى كه نقص عقل داشته و قابل افاقه نيست ، تا مادامى كه خوب نشده ، و نيز بچّه‌اى كه هنوز به سنّ بلوغ نرسيده ، مادامى كه بالغ نشده ، حكم هردو آنست كه : عمد آن دو خطا است [ يعنى كارى را كه با عمد و قصد و تعمّدا انجام دهند همانند كارى است كه بزرگترها و مكلّفين از روى خطا انجام دهند و احكام كار خطأى را دارد ، منتهى نفى حكم به لسان نفى موضوع شده يعنى بجاى اينكه بفرمايد : كار عمدى صبّى فلان حكم را ندارد و مثلا موجب قصاص نيست . فرموده : كار عمدى صبى مثل غير عمدى مىماند ، و شرعا كار خطأى محسوب مىشود و وقتى موضوع فعل خطأى درست شد ، حكم هم خواهد

--> ( 1 ) قرب الاسناد ، ص 72 ، حديث 5 .